معمای داراییهای منجمد؛ چرا وام دادن برای بانکها صرفه ندارد؟
به گزارش پول بانک، یک کارشناس اقتصادی تاکید کرد منفی بودن نرخ بهره حقیقی سبب میشود بانکها به جای افزایش اعطای تسهیلات، به سمت خرید دارایی حرکت کنند؛ روندی که در نهایت رشد انفجاری داراییهای منجمد در شبکه بانکی را رقم میزند.
نرخ بهره حقیقی چیست و چرا مهم است
در ماههای اخیر، ترکیب سیاستهای پولی و ارزی و چسبندگی نرخ سود سپرده و تسهیلات، پرسشهای جدی درباره وضعیت واقعی نرخ بهره در اقتصاد ایران ایجاد کرده است. وقتی تورم بالا در افق قابلپیشبینی میشود، فاصله میان نرخ سود بانکی و نرخ تورم اهمیت حیاتی پیدا میکند. اگر تورم از سود بانکی پیشی بگیرد، نرخ بهره حقیقی منفی میشود. در چنین شرایطی، سپردهگذاران عملاً شاهد کاهش ارزش واقعی پول خود هستند و دریافتکنندگان تسهیلات از سودی بدون زحمت بهرهمند میشوند.
وقتی وام ارزان است، سفتهبازی رشد میکند
نرخ بهره حقیقی منفی فقط تقاضای کاذب برای تسهیلات ارزانقیمت را افزایش نمیدهد؛ بلکه بهتدریج رفتار شبکه بانکی را نیز تغییر میدهد. هنگامی که تامین مالی از شبکه بانکی ارزانتر از بازارهای موازی تمام شود، انگیزه برای آربیتراژ و سفتهبازی بالا میرود. نتیجه آن است که به جای هدایت منابع به سمت تولید و فعالیتهای مولد، جریان اعتبارات به بازارهای دارایی سرازیر میشود و فشار قیمتی در این بازارها را تشدید میکند.
ورود بانکها به بازار دارایی و پیامدها
این شکاف نه تنها تقاضای تسهیلات را به شکل غیرمولد داغ میکند، بلکه الگوی رفتاری بانکها را نیز دگرگون میسازد. بهجای ایفای نقش واسطهگری مالی، بانکها خود به بازیگران بازارهای دارایی بدل میشوند. در رکود، همین داراییها اغلب نقدشوندگی پایین دارند و فروش آنها زمانبر است. پیامد روشن چنین روندی، انباشت اقلامی در ترازنامه است که در بزنگاههای بحران، توان تبدیل شدن سریع به نقد را ندارند و ثبات سیستم بانکی را تهدید میکنند.
هشدار یک اقتصاددان درباره ریسک سیستمیک
به گزارش پول بانک، محمد نوربخش، اقتصاددان و تحلیلگر بازارهای مالی و کارشناس خبره حوزه سرمایه، در تشریح این وضعیت بر ضرورت پایش رفتار بانکها در دورههای تورمی و نقش فعال بانک مرکزی تاکید میکند. او میگوید سیاستگذار پولی باید حساسیت ویژهای نسبت به رشد اقلام غیرمولد در ترازنامه بانکها داشته باشد؛ زیرا تلنبار شدن داراییهای غیرنقد، ریسک سرایت را افزایش میدهد و در مواقع شوک، امکان مدیریت بحران را دشوار میکند.
نگرانی درباره داراییهای منجمد بانکی
نوربخش با اشاره به یکی از دغدغههای اصلی سیاستگذار پولی تصریح میکند که بانک مرکزی در ایران باید نسبت به داراییهای منجمد بانکها بسیار نگران باشد. داراییهای منجمد یا سمی، مجموعهای از املاک، مستغلات و سرمایهگذاریهایی هستند که بانکها تملک کردهاند اما به دلیل شرایط بازار، بهسادگی و با سرعت قابل تبدیل به نقد و فروش نیستند. این اقلام اگرچه روی کاغذ ارزش دارند، اما در عمل جریان نقدی فوری ایجاد نمیکنند و در دوران فشار، دست بانکها را میبندند.
ابعاد مسئله در ترازنامه بانکها
وی در ادامه با ارایه آمارهایی از وضعیت نظام بانکی میافزاید: در برخی مقاطع، اعدادی در حدود ۳۰ درصد مطرح میشود که نشان میدهد بخشی قابلتوجه از داراییهای بانکها منجمد است. این یعنی بانکها حجم معناداری از اقلامی را نگهداری میکنند که در صورت نیاز فوری، به آسانی قابل نقد کردن نیست و…